Türkiye'de doğurganlık oranı, nüfusun kendini yenileyebilmesi için gereken kritik eşik olan 2,1’in altına düştü. Tek başına yaşayan hanelerin oranı ise yüzde 20 seviyesine ulaştı. 2000’li yılların başında 2,38 olan doğurganlık hızı, 2024 yılına gelindiğinde 1,48 seviyesine düşerek Cumhuriyet tarihi boyunca en düşük noktaya geriledi. Türkiye'nin yaşadığı bu derinleşen doğurganlık sorununu ve çözüm yollarını Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, Türkiye’de İş Dünyası’na verdiği detaylı röportajda ele aldı.
TÜRKİYE’DE DOĞUM ORANLARINDA KRİTİK DURUM
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, doğurganlık hızının kritik eşik olan 2,1'in altına düşmesinin yalnızca normal bir nüfus değişimi değil, aynı zamanda yapısal bir dönüşümün habercisi olduğunu vurguladı. Göktaş, "2000’li yılların başında 2,38 seviyesinde olan doğurganlık oranı, 2017 yılından itibaren giderek düşerek 2024'te 1,48’e geriliyor ve bu durum Cumhuriyet tarihimizde görülmemiş bir seviyeye ulaşıyor. Şu anda birçok evde çocuk bulunmazken, tek kişilik hanelerin oranı yüzde 20’ye çıkmış durumda. Bu gelişmeler, doğurganlıkta yaşanan düşüşün tehlikeli bir aşamaya geldiğini gösteriyor" şeklinde konuştu.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın bu konunun önemini dile getirdiğine dikkat çeken Göktaş, yaşanan sürecin Türkiye için bir “varoluşsal tehdit” oluşturduğunu belirtti.
GENÇLERİN ÇOCUK SAHİBİ OLMAMASININ NEDENLERİ
Bakanlık tarafından gerçekleştirilen geniş kapsamlı saha çalışmaları, gençlerin evlenme ve çocuk sahibi olma kararlarını yalnızca ekonomik faktörlerin etkilemediğini göstermektedir.
Bakan Göktaş, "Eğitim sürelerinin uzaması, iş gücüne katılımın gecikmesi ve kariyer hedeflerinin yükselmesi, evliliği ve çocuk sahibi olmayı ertelemeye sebep oluyor. Aile yapısındaki değişim, bireyselleşme eğilimlerinin artması ve yalnız yaşayan hanelerin çoğalması bu durumu hızlandırıyor" ifadelerini kullandı.
Geleneksel dayanışma yapılarının zayıflamasının da önemli bir sebep olduğunun altını çizen Göktaş, genç çiftlerin çocuk büyütme sürecinde yeterli sosyal destek bulamama kaygısıyla ebeveynlik kararlarını daha temkinli aldıklarını belirtti.
Cumhuriyetin ilk yıllarından 1960'lar dönemine kadar uygulanan nüfus artırıcı politikalar sonucunda doğurganlık oranının kadın başına yaklaşık yedi çocuğa kadar çıktığını hatırlatan Bakan Göktaş, 1960’tan itibaren kalkınma hedeflerine uygun olarak nüfus artışının kısıtlandığını sözlerine ekledi.
AİLE YILI KAPSAMINDA SUNULAN DESTEKLER
Doğum oranlarını artırmayı hedefleyen politikaların merkezinde ailelerin yaşam maliyetleri, çocuk bakım hizmetleri ve iş-yaşam dengesi bulunuyor. Bakan Göktaş, son iki yıl içerisinde ekonomik destek mekanizmalarının önemli ölçüde genişletildiğini duyurdu.
Aile ve Gençlik Fonu kapsamında yürütülen Evlenecek Gençlerin Desteklenmesi Projesi çerçevesinde genç çiftlere önemli mali destek sağlandığını bildiren Göktaş,
“18-25 yaş aralığındaki çiftler için 250 bin TL, 26-29 yaş aralığındaki çiftler için ise 200 bin TL olmak üzere, 2 yıl geri ödemesiz ve 48 ay vadeli kredi destekleri sunuyoruz. 48 ay içinde çocuk sahibi olunması durumunda kredi geri ödemeleri 12 ay erteleniyor" şeklinde destekleri açıkladı.
Ocak 2026 itibarıyla 56 binden fazla çifte kredi ödemesi yapıldığını, 138 bin kişiye evlilik öncesi eğitim ve danışmanlık hizmeti verildiğini belirten Göktaş, ekonomik teşviklerin etkili bir biçimde sahada yansımaya başladığını vurguladı.
DOĞUM YARDIMLARIYLA İLGİLİ YENİ DÜZENLEMELER
2015 yılından beri sağlanan doğum yardımlarında, 2025 Aile Yılı çerçevesinde kapsamlı bir reforma gidilmiştir.
Doğum yardımları kapsamında sunulan teşvikler:
İlk çocuk için: 5.000 TL tek seferlik ödeme
İkinci çocuk için: aylık 1.500 TL
Üçüncü çocuktan itibaren: aylık 5.000 TL
Bu ödemeler, çocuklar beş yaşına ulaştığında kadar annelerin hesaplarına düzenli olarak yatırılacaktır.
2025 Aile Yılı ülkedeki aile destekleri:
Şehirlerarası ulaşımda yüzde 40’a varan indirimler
Tren seyahatlerinde ailelere yüzde 15, yeni evli çiftlere yüzde 50 indirim
THY iç hat uçuşlarında ailelere yüzde 15 indirim
Sinemalarda yüzde 40'a varan halk günü indirimi
2026–2035 AİLE VE NÜFUS ON YILINA GEÇİLİYOR
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talimatlarıyla duyurulan 2026–2035 Aile ve Nüfus 10 Yılı, Türkiye'nin demografik geleceğini güvence altına almayı hedefliyor. Bakan Göktaş, bu kapsamda mevzuattan eğitime, sağlıktan sosyal politikalara kadar geniş bir reform sürecinin hayata geçirileceğini ifade etti.
